گزارش میزگرد میان‌رشته‌ای آزفا، زبان و ادبیات فارسی و زبانشناسی

میزگرد میان‌رشته‌ای آزفا، زبان و ادبیات فارسی و زبانشناسی در روز یکشنبه، ۲۶ آذر ۱۳۹۶ از ساعت ۱۳ تا ۱۵ در تالار ناصرخسرو دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد. در این میزگرد، دکتر ابوالقاسم اسماعیل‌پور، دکتر مهین‌ناز میردهقان، دکتر سیدمهدی طباطبایی، دکتر مونا ولی‌پور و استادان مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه شهید بهشتی و دیگر فعالان حوزۀ آموزش زبان فارسی، ادبیات و زبان‌شناسی حاضر بودند.

در ابتدای جلسه دکتر ابوالقاسم اسماعیل‌پور، رئیس مرکز آموزش زبان فارسی ضمن خوشامدگویی به حاضران، دربارۀ اهمیت آموزش زبان فارسی در جهان در گذشته و حال، کرسی‌های واجد درس‌های آموزش زبان فارسی مثل ایران‌شناسی و شرق‌شناسی، راهکارهای گسترش زبان فارسی در جهان و چگونگی جذب دانشجو و چگونگی احیای زبان فارسی به عنوان زبان واسط (lingua franca) در کشورهای مختلف سخن گفتند.

در ادامه دکتر مهین‌ناز میردهقان، دانشیار گروه زبانشناسی دانشگاه شهید بهشتی به ایراد سخنرانی پرداختند. ایشان در ابتدا گسترش زبان فارسی را یکی از اهداف کلان کشور دانستند و گزارشی از عملکرد گروه زبانشناسی و آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان دانشگاه شهید بهشتی در راستای این هدف، ارائه فرمودند. به گفتۀ ایشان، از سال ۱۳۷۵ رشتۀ آموزش زبان فارسی در دانشگاه شهید بهشتی آغاز به کار کرده است و با وجود مرکز آموزش زبان فارسی در دانشگاه شهید بهشتی، این دانشگاه می‌تواند پایگاه مهمی برای آموزش زبان فارسی باشد. به گفتۀ ایشان در این ۲۰ سالی که از تأسیس رشتۀ آموزش زبان فارسی می‌گذرد بیش از ۲۰۰ نفر از این رشته در مقطع کارشناسی‌ارشد فارغ‌التحصیل شده‌اند و پایان‌نامه‌های متعددی در حوزه‌های مختلف نوشته شده است. بعضی از این پژوهش‌ها بعدها در قالب مقاله و کتاب مثل کتاب چارجوب مرجع آموزش زبان فارسی منتشر شده‌اند. ایشان همچنین به مجموعه کتاب‌های چهارمهارتی «پرفا» اشاره کردند که برای سطوح مختلف طراحی شده و بعضی از جلدهای آن آماده و بعضی هم در حال تألیف‌اند. ایشان همچنین به راه‌اندازی قریب‌الوقوع مقطع دکتری آموزش زبان فارسی در دانشگاه شهید بهشتی اشاره کردند و یادآور شدند که با برنامه‌ریزی‌ای که برای این رشته انجام شده، دروس رشته‌های آزفا، زبان‌شناسی و ادبیات فارسی در این رشته گنجانده شده و بدین ترتیب نگاه میان‌رشته‌ای به این سه حوزه در این مقطع عملاً محقق خواهد شد.

در مرحلۀ بعدی میزگرد، دکتر سیدمهدی طباطبایی، معاون مرکز آموزش زبان فارسی، سخنرانی خود را ایراد نمودند. ایشان در ابتدا گزارشی از عملکرد مرکز آزفا ارائه نمودند و به برگزاری دوره‌های دانش‌افزایی در دانشگاه شهید بهشتی و پی‌ریزی ساختار مرکز در آن دوره‌ها اشاره کردند. به گفتۀ ایشان مرکز تا اکنون سه دوره فارغ‌التحصیل داشته و جشن چهارمین دورۀ فراغت‌ از تحصیل زبان‌آموزان مرکز به‌زودی برگزار می‌شود. ایشان همچنین به دستاوردهای دیگری همچون تفکیک مرکز از دانشکده ادبیات، حل مشکلات مربوط به اسکان و اجرای دستورالعمل وزارت‌خانه به طور کامل در سیستم آموزشی مرکز اشاره کردند. ایشان در ادامه، به تحقق هدف میان‌رشته‌ای بودن آموزش زبان فارسی در مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه شهید بهشتی اشاره کردند. به گفتۀ ایشان، تاکنون هفتاد نفر از دانش‌آموختگان هر سه رشتۀ زبان‌شناسی، آزفا و ادبیات فارسی در مرکز به عنوان مدرس فعالیت کرده‌اند و نسبت تعداد متخصصان این سه رشته تقریباً یکسان بوده است و این در حالی است که در بعضی مراکز نگاه‌های تک‌بعدی و انحصارطلب حاکم است. یکی از دغدغه‌های مرکز شهید بهشتی تحقق میان‌رشته‌ای بودن آموزش زبان فارسی است. به اعتقاد ایشان، نه دانش‌آموختگان رشتۀ ادبیات و نه دانش‌آموختگان رشتۀ آزفا نمی‌توانند بدون عنایت به رشتۀ دیگر به طور موفقیت‌آمیزی در این حوزه فعالیت کنند. در مرکز آموزش زبان فارسی شهید بهشتی، تلاش بر این بوده که آموزش سطوح پایه در اختیار متخصصان رشتۀ آزفا و زبان‌شناسی باشد و آموزش در سطوح پیشرفته را متخصصان ادبیات برعهده داشته باشند. مؤسساتی مثل بنیاد سعدی و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی هم در راه نزدیک کردن این سه رشته می‌توانند گام‌های مؤثری بردارند. ایشان در پایان به نقش مؤثر دکتر اسماعیل‌پور به عنوان رئیس مرکز در سامان‌یافتگی بیشتر امور مرکز اشاره کردند و اعلام نمودند که مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه شهید بهشتی هم‌اکنون جزء سه مرکز برتر کشور محسوب می‌شود.

دکتر مونا ولی‌‌پور، مدرس مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه بهشتی، چهارمین سخنران بودند. ایشان در ابتدا از منظری تاریخی ارتباط میان زبان‌شناسی و ادبیات و آزفا را بررسی کردند. به گفتۀ ایشان، مرز این سه رشته در گذشته‌های نه‌چندان‌دور به هیچ وجه از هم قابل تفکیک نبوده است و ادبا معمولاً به مطالعات زبانی و ادبی و بعضاً آموزش زبان فارسی می‌پرداختند. نفوذ و گسترش ادبیات فارسی در چین، هند و پاکستان و قلمرو عثمانی گواه صادقی بر اهمیت ادبیات به عنوان انگیزۀ یادگیری زبان فارسی توسط غیرفارسی‌زبانان و گسترش زبان فارسی در قدیم بوده است. در ادامه، با نگاهی غیرتاریخی این پرسش را مطرح کردند که فارغ از گذشته، امروزه ادبیات چه کمکی به آموزش زبان فارسی می‌تواند بکند. در پاسخ به این پرسش اشاره کردند که با درنظر گرفتن دو هدف کوتاه‌مدت و بلندمدت، متخصصان ادبیات می‌توانند نقش‌های متفاوتی داشته باشند. هدف کوتاه‌مدت، آموزش زبان فارسی به نحو مطلوب به فراگیران است. در این راستا، متخصص ادبیات در دوره‌های پیشرفته می‌تواند حضور بسیار پررنگ و ثمررسانی داشته باشد؛ چراکه عمدۀ درس‌های کتاب‌های سطح پیشرفته مثل فارسی بیاموزیم ۴ از کتاب‌های ادبی انتخاب شده است. هدف بلندمدت، معرفی فرهنگ و زبان فارسی و گسترش اندیشه ایرانی در جهان است. امروزه از توانش فرهنگی صحبت می‌شود و برای انتقال فرهنگ به خارجی‌ها به متخصصان ادبیات نیاز فراوانی هست. ایشان در ادامه به رابطۀ بین زبان‌شناسی و آزفا پرداختند. آموزش زبان یکی از شاخه‌های زبان‌شناسی کاربردی است. از طرف دیگر بسیاری از رویکردهای زبان‌شناسی مثل زبان‌شناسی پیکره‌ای، شناختی و توصیفی مساهمت فراوانی در توسعه و پیشرفت علم آموزش زبان داشته‌اند. به دلیل ضعف منابع آموزشی در حوزۀ آزفا، آگاهی مدرس از علم زبان‌شناسی قطعاً به تدریس و عملکرد بهتر او کمک خواهد کرد. ایشان در پایان اشاره کردند که بسیاری از تحولات در علم آموزش زبان مدیون تحولات علم زبان‌شناسی بوده و به همین دلیل نمی‌توان فارغ و ناآگاه از علم زبان‌شناسی به طور موفقیت‌آمیزی در حوزۀ آزفا فعالیت کرد.

در ادامه بعضی از مدرسان و حاضران، به‌ترتیب دکتر هادی، دکتر کوشکی، دکتر حدادی، آقای نعیمایی، خانم شکری، دکتر باغ‌فلکی، خانم فتوحی و خانم منتظری در جلسه به بحث و اظهارنظر پرداختند و سخنرانان جلسه نیز به فراخور بحث‌ها پاسخ‌هایی را ارائه کردند.

دکتر اسماعیل‌پور در پایان ضمن تشکر از حاضران برای شرکت در بحث‌ها، استقبال آنها را موجب خوشحالی دانستند و اظهار امیدواری کردند که ان‌شاءالله در آینده مباحث این میزگرد در قالب سلسله‌جلسات و حتی به صورت همایش ملی پی گرفته شود. میزگرد در ساعت ۱۵:۱۵ دقیقه به پایان رسید.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *